Hôm nay “ngày lành tháng tốt”, là ngày song thất (7 tháng 7) đúng mùa, đúng tháng, đúng ngày, thấy cha Gioan Lộ “chia sẻ” nên vội có vài gom góp từ bác Google, từ Cha Lộ, từ một ông đàn anh, để trả cho xong món nợ như đã “hứa” trong cơn mê sảng.
“Tanabata”.
Câu chuyện bắt nguồn từ Trung Quốc, còn gọi là lễ "Sao", nhưng thường thì người ta biết đến danh từ Tanabata nhiều hơn, để chỉ ngày lễ dệt vải được tổ chức vào đêm mồng 7 tháng 7 âm lịch, sau này để “tiện bề sổ sách” ngày này được dời lại ngày 7 tháng 7 dương lịch, cũng có thể nói đây là một “loại” lễ hội Tây Phương như ngày Valentine vậy.
Tuy chỉ là một câu chuyện thần thoại nhưng vào thời đại Nara (khoảng năm 755) đã được Nữ Hoàng Koken quyết định chọn ngày này làm ngày lễ Tanabata. Có rất nhiều truyền thuyết diễn giải ngày này, nhưng tựu trung cũng chỉ là chuyện của nàng Chức Nữ “Orihime” (織姫/Chức Cơ) được phép tái ngộ với chàng Ngưu Lang “Hikoboshi” (彦星**/Ngạn Tinh) bên kia của dải sông “Ngân”.
Đầu tiên tục lệ vào ngày lễ này chỉ có treo những giải bằng giấy trên các cành tre rồi thả trôi trên các giòng nước, trên dải giấy có ghi những lời ước mong Ngưu Lang phù hộ cho nhà nông được mùa, cầu xin Chúc Nữ cho phái nữ khéo léo hơn về thêu thùa may vá.
Ngày nay thì Tanabata là một ngày lễ để vui chơi và họp mặt nhất là giới trẻ em. Những cành tre được dựng trước nhà hay cổng của cái vườn bé tí và trên đó giăng đầy các giải giấy đủ màu: Lục, Vàng, Đỏ, Trắng, Tím được cắt xếp theo hình áo Kimono, gọi là "Tanzaku" (短冊). Xưa kia họ dùng những giọt sương buổi sáng đọng trên lá tre hoặc lá khoai để ghi lời ước nguyện của mình trên đó. Nội dung thường là những điều ước nguyện về tài năng “gia chính” cho các cô, các bà hay “kỹ năng” cho các ông các cậu.
Trên những 商店街 (shotengai-phố xá thương mại), dọc ngang theo lối đi họ cho treo những dải phướng màu sắc rất vui mắt, cùng với những lồng đèn hoa giấy và ribbons ngũ sắc gọi là “fukinagashi” (吹き流し) tượng trưng cho những sợi chỉ của nàng Chức nữ dùng để đan áo cho Tentei (天帝・Thiên Đế -Ngọc Hoàng), hay những con hạc giấy "Oritsuru" (折り鶴) cầu nguyện cho được sống lâu, và những hình nộm hoạt họa, v.v.
Trước sân đền thờ “Shinto” (神道・Thần Đạo) - tức Jinza (神社・thần xã) hay chùa - tức Otera (お寺) thường có hội chợ tấp nập. Các bác tiểu thương bày những quán vỉa hè gọi là “yatai” (屋台) để bán "dango"(団子・bánh chuỗi bột), "Takoyaki"(たこ焼き・bạch tuộc nướng), "wataame"綿菓子・kẹo bông gòn), "yakitori" (焼き鳥・thịt gà nướng xâu), v.v. Ngoài ra có trò chơi câu cá vàng với cái bánh phồng gọi là “kingyo sukui” (金魚すくい) rất là lý thú đối với trẻ con Nhật. Rốt cục thì người thương nhân lợi tức và ngư phủ tí-hon cũng ấm no vì câu được vài con cá vàng đem về nhà …làm cảnh.
------
Xin kể vài truyền thuyết nghe qua rồi bỏ từ xứ Phù Tang và….Đông Lào.
Tục truyền rằng, xưa kia mỗi năm cứ đến ngày nầy, có một cô tên "Miko" (巫女/Vu Nữ - cô ni phục vụ trong Thần cung・神宮) thường dệt những tấm vải rất đẹp để dâng cúng Trời Phật, cầu mong cho nông gia được mùa và chúng sanh vạn điều may mắn. Về sau thì cô Miko này được đổi tên gọi khác là “Tanabatatsume” (棚機津女) - tức "Cô gái dệt lụa" vì có sự trùng hợp khá lý thú với nàng "Chức Nữ" trong truyện xưa của ngày Thất Tịch. 七夕)”.
--------------------
Ngày xưa có một chàng trai tên là Mikera, một hôm nhặt được một chiếc áo choàng. Liền sau đó có một nàng tiên tên là Tanabata đến nhà hỏi thăm tìm chiếc áo. Chàng trả lời không biết nhưng hứa là sẽ giúp nàng tìm chiếc áo. Về sau 2 người phải lòng và lấy nhau. Tình cờ một hôm Tanabata thấy áo của mình được giấu trên gác, nhà của Mikera. Nàng giận và bỏ chàng. Sau đó, thấy chồng tỏ vẻ ăn năn hối hận nên Tanabata hứa là sẽ tha lỗi cho Mikera với một điều kiện là phải đan cho nàng 1000 đôi dép rơm. Vì cần quá nhiều thì giờ để hoàn tất 1000 đôi dép rơm nên chàng đã không thể gặp lại được nàng. Thương tình, Tanabata nghĩ lại và cho phép Mikera gặp nàng mỗi năm một lần vào ngày sao Vega tức (Chức Nữ) gặp lại sao Alta (Ngưu Lang).
Hóa ra người Nhật cũng giống như quân ta khi thấy một truyền thuyết thú vị từ nước ngoài, bao giờ cũng cố gắng đồng-hóa nó vào chuyện của nước mình. Không biết chuyện "Tấm Cám" nước ta có liên quan gì với chuyện "Cô bé Lọ Lem” không nhỉ? Nhưng sang các xứ lấy “giai cấp công nông” là “lực lượng nồng cốt” như Đông Lào chẳng hạn thì lại được diễn giải.
-----------------
Từ thời VN trở thành Đông lào, thì câu chuyện này đuợc lý giải theo thuyết mác xít thành một chuyện "đánh trâu giai cấp": anh chăn trâu Ngưu lang thành đại diện giai cấp nông dân, chị thợ dệt Chức nữ thì đại diện giai cấp công nhân, ông Trời chẳng qua là "địa chủ ở trên cao". Vì cùng bị bóc lột nên anh nông dân Ngưu và chị công nhân Chức nảy sinh tình 'hữu ái giai cấp' ; nhưng 'ông địa chủ' nhìn thấy mối nguy 'liên minh công nông' nên ngăn cản, chia cách họ - chỉ cho mỗi năm 'thăm nuôi' nhau một lần !!!
Vào thời cách mạng vùng lên, họ đã đuợc 'phỏng....' - nhưng anh nông dân đã không còn trâu (vì bị thuơng lái tàu thu mua hết móng !), ruộng thì bị mất làm sân gôn; anh chuyển sang chạy grab; chị công nhân mất việc vì vải dệt không cạnh tranh đuợc vải rẻ của tàu, phải ra chợ buôn thúng bán bưng qua ngày... Hôm nay giữa nạn dịch, anh không chạy xe đuợc vì thiếu giấy thông hành âm tính, chợ bị phong toả nên chị không thể đi đâu.... họ chỉ nhắn tin qua mạng và ngoài trời thế là không có mưa!
-------------
Khoảng hai mươi mấy năm trước, khi con gái tôi 5 tuổi còn đi nhà trẻ, vào mùa này, trường mẫu giáo có đưa cho tôi một “Tanzaku” và dặn: ông về bảo cháu gái viết điều gì cháu muốn, tôi quên béng đi mất, đến ngày nộp, không kịp tôi viết luôn… cho tiện. Đến trường nộp cho cô giáo, cô vừa khen “Bé M. ước cao quá” và nhìn tôi cười tủm tỉm..
Tôi “hiểu” ngay ý của cô giáo và cười trừ rồi lỉnh đi nơi khác, các cháu khác thì đơn sơ mộc mạc, “cho em xin một chiếc xe đạp” hay “cho em xin một mớ tóc dài” còn con gái mình thì câu ước “bao la” quá, vượt quá… tầm tay: “Em mong sẽ mau chóng lớn, muốn làm một cái cầu nối giao lưu giữa hai nước Việt Nhật về lãnh vực văn hóa”. Cô giáo tủm tỉm cười là phải.
Ngày “Song Thất” năm nay, nếu được ghi đôi lời ước nguyện vào các “tanzaku” xanh, đỏ, tím, vàng…. tôi sẽ viết:
“Cho tôi lại ngày nào
Bia tôi làm một hơi
Nhà tôi cười… dễ dãi
Ai cũng thấy tôi….vui”
Thôi ngưng. Hẹn gặp lại bạn ta không biết đến khi nào, vì sông có khúc và người cũng có….cơn.
Bye bye
Vũ Đăng Khuê
