Nước mắm có từ khi nào, chưa thấy ai nghiên cứu rốt ráo. Nhưng ta có quyền tin thứ nước lên men này cũng cổ xưa như những thứ nước lên men khác như bia hay rượu, nghĩa là có từ thời cổ đại. Một số tài liệu China cho rằng người China chế ra nước mắm từ thời Chu và dùng song song với xì dầu cho đến tận những năm 300 BC mới thất truyền, rồi mãi tới thế kỷ 18 AC mới được tái nhập khẩu từ Việt Nam và Nam Dương. Viết ra đây để truyền nghi, như cá nhân tôi hoàn toàn không chấp nhận thuyết này, còn bạn thì tuỳ ý. (Chuyện này không quan trọng bằng chuyện sắp nói bên dưới, vì người China từ nào giờ quen nhận vơ rồi, nó không gây hại cho bằng việc một số kẻ gian thương đang muốn tiêu diệt nước mắm truyền thống để thay bằng nước mắm nhân tạo chế từ hoá chất công nghiệp.)